Theo thần tích lưu truyền tại địa phương, vào thời vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn), khi đất nước đứng trước họa xâm lăng của quân Tống và Chiêm, nhà vua thân chinh cầm quân dẹp giặc. Khi tiến quân đến vùng đất Cổ Nhuế (thuộc Tổng Đa Lộc xưa), nhà vua đóng quân tại miếu làng và cầu khấn thần linh phù trợ. Đêm ấy, vua mộng thấy ba vị thần tự xưng là hậu duệ họ Hùng, trấn giữ vùng đất này, xin âm phù giúp nước đánh giặc.
Hôm sau, nhà vua ban vàng cho dân làng lo việc hương khói, rồi cất quân tiến đánh trên sông Ngũ Huyện Khê và giành thắng lợi lớn. Sau chiến thắng, vua sắc phong ba vị thần là Thành hoàng bản cảnh với các tôn hiệu: Uy Dũng Linh Ứng Đại Vương, Uy Mãnh Linh Ứng Đại Vương và Uy Việt Linh Ứng Đại Vương; gia phong mỹ tự cao quý và cho phép nhân dân làng Cổ Nhuế phụng thờ lâu dài.
Trải qua các triều đại Trần, Hậu Lê, ba vị Đại Vương tiếp tục được gia phong mỹ tự do có công "hiển linh âm phù" giúp dân, giúp nước chống giặc ngoại xâm. Đình Nhuế từ đó trở thành nơi thờ tự linh thiêng, ghi dấu truyền thống yêu nước, tinh thần quật cường của nhân dân địa phương.
Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, Đình Nhuế còn gắn bó mật thiết với các phong trào đấu tranh cách mạng. Cuối thế kỷ XIX, nhiều người con của làng tham gia khởi nghĩa Yên Thế. Những năm 30 của thế kỷ XX, Đình là nơi cán bộ cách mạng về tuyên truyền, gây dựng cơ sở. Đặc biệt, ngày 21/8/1945, tại Đình Nhuế, quần chúng nhân dân đã tập hợp tham gia khởi nghĩa giành chính quyền huyện Yên Lãng.
Trong kháng chiến chống Pháp, làng lập làng kháng chiến, thực hiện tiêu thổ theo chủ trương của Chính phủ; quân và dân địa phương đã cùng bộ đội chủ lực chiến đấu anh dũng. Thời kỳ chống Mỹ, phong trào thi đua yêu nước phát triển mạnh mẽ, nhiều thanh niên hăng hái lên đường bảo vệ Tổ quốc, hậu phương vững chắc chi viện tiền tuyến.
Với những đóng góp to lớn trong các cuộc kháng chiến và trong xây dựng quê hương, làng Nhuế nhiều năm liền giữ vững danh hiệu Làng văn hóa.
Lễ hội Đình Nhuế được tổ chức hằng năm nhằm tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết cho các thế hệ hôm nay và mai sau; đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân. Lễ hội xuân Bính Ngọ 2026 tiếp tục là dịp để nhân dân và du khách thập phương hướng về cội nguồn, cầu cho quốc thái dân an, quê hương Thiên Lộc ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Dương Đông